Tarihin tozlu yaprakları...1928'den kalma bir meclis tutanağı

Pirinadan sanki yeni keşfedilen bir şeymiş gibi bahsedip duruyorum. Oysa olsa olsa pirina yeniden keşfediliyor diyebilirim. Çünkü bir yakıt olarak pirina ve pirina yağı Cumhuriyetin ilk yıllarında değeri bilinen ve mecliste önemi üzerine konuşulan bir konuydu. İşte Nisan 1928 deki meclis tutanaklarından bir alıntı:

Zeytinyağı, prina fabrikaları 81 adettir. Zeytinya­ğı fabrikalarının kudreti istihsaliyesi 5 500 tondur.
Prina fabrikalarının kapasitesi 1 300 tondur. Malumuâliniz ‘bizde evvelce prina fabrikası yoktu. Prina­larımız evvelce Yunanistan’a, İtalya’ya giderek ve  orada tekrar yağ çıkartılarak ondan sabun fabrika­ları müstefit olurdu. Memlekette bir çok erbaibı te­şebbüs bu kazancı gördüler, Edremit, Ayvalık hava­lesinde, İzmir’de, Bayındır’da fabrikalar tesis olun­muş, istihsalata başlanmıştır ve ümit ediyorum ki,  birkaç sene sonra prina ihracatımız kalmayacaktır.  Doğrudan bunlar da yağa kalp edilerek sabunculuk istihsalatına medar olacaktır. Yunanistan sabunları­ nın bizim sabunlarımıza rekabet etmesinin bir sebe­bi de budur. Çünkü onlar âdi yağları sabunlara kul­lanırlar, daha ucuz mal ederler.

Zeytinyağlarımızda malumu âliniz İtalya ve Fran­ sa’ya gider ve orada tasfiye edilerek Amerika ve Şi­mali Avrupa memleketlerine gönderilir. Bu zeytinyağlar memleketimizde iyi tasfiye edilirse İtalya ve  Fransa’nın ikinci bir ameliye ile kazandığı fiyatlar memleketimizde kalacak ve müstehliklere isali müm­kün olacaktır. Üç çeltik fabrikamız vardır. Bunların senelik istihsalatı 5 bin tondur. 13 susam yağı fab­rikası vardır. *880 tondur. Şekerleme çukulata, hel­va gibi müesses at 12 adettir. 600 ton helva, 600 ton şekerleme istihsal olunmaktadır. Arz ettiğim bu fab­rikalar Türkiye’deki fabrikaların yekûnu değildir. Teşviki sanayiden 9 ay zarfında istifade edenleridir.  ’ Umum fabrikaların adedi ve istihsalatı daha çoktur

Tarihin tozlu yaprakları...1928'den kalma bir meclis tutanağı