Pirina'yı yeniden keşfetmek

 Bu sayfalarda pirinadan genellikle önemi yeni keşfedilmiş bir yakıtmış, ya da uzun zamandır gizli kalmış bir alternatif enerji kaynağıymış gibi bahsediyorum. Ancak pirina briketlerini sobada yakmak belli bir yaşın üstündeki Egeli’lere hiç de uzak bir hatıra değildir. Ben o günlere yetişemedim ama evin çocuklarının görevlerinden birisinin pirina biriketlerini duvar örer gibi sobanın içine yerleştirmek olduğu günleri babamdan dinlerdim. Benim kendi sobamızda odun parçalarıyla oyun niyetine yaptığım babamın on yaşındaki görevlerinden birisiydi Edremit’deki evlerinde.

Bugünkü yeniden sıkma ve kurutma işlemlerinin pek uygulanmadığı dönemlerde zeytinyağı fabrikasının artığı olan sulu prinayı presleyerek yaklaşık bir kilogramlık briketler haline getiren pirina fabrikaları vardı. Bu fabrikalarda üretilen pirina briketleri elbette bugünkü kuru prina ya da pelet pirina yakıtlarından biraz daha yağlı, dolayısıyla da biraz daha fazla is ve kurum çıkartan yakıt seçenekleriydi. Ancak her şeye rağmen hem yüksek ısı verimi ve ucuz olması sebebiyle pek çok aile pirina yakardı. İkinci dünya savaşı yıllarında hemen her şeyin karne ile satıldığı yıllarda Ege’de pirinayı yakıt olarak kullanabilmek galiba güzel bir ayrıcalıktı.

Pirina briketlerini şöyle dizmek gerekirmiş. Sobanın iç duvarından başlayarak duvar örer gibi merkeze doğru yerleştirilecek. Sadece sobanın en ortasında bir iki çıra parçasının girebileceği bir boşluk kalana kadar bu pirina duvarı örme işi devam edecek. Daha sonra tutuşturulan çıra parçaları merkezdeki boşluğa atılır ve yağlı pirina birden bire harlı bir alevle kısa zamanda ısısını tüketmeden yanmaya başlar. Muhteşem bir yöntem. Dinleyince kulağa çok basit geliyor ama aslında pirinadan yüksek verim almanın yolunu hem de bizim bugün sahip olduğumuz ikincil yanma odaları olan kazanlara sahip olmadan keşfetmiş ahir zaman insanları.

Pirina odun ve kömüre göre daha düşük ısılarda ve uçuculuğu daha fazla olan gazlar üretiyor. O yüzden standart bir kömür veya odun sobasında yakıldığında hızla açığa çıkan gazların bir kısmı bacadan kaçıveriyor. Modern kazanlarda bu uçucu gazları ikincil bir yanma odasında tekrar ısıtıp tutuşturan böylece yakıtın tamamından faydalanmamızı sağlayan kazanlar var. Oysa eskiden pirina sadece sobalarda yakılıyordu. Hem de odun veya kömür için tasarlanmış sobalarda. Ancak yerel tecrübe zamanla pirinadan en iyi verimi almanın yolunu keşfetti. Aralarında boşluk kalmayacak şekilde dizilen pirina briketleri hemen alev almıyordu. Ortada bırakılan ufak baca gibi boşlukta çıra tutuşturulduğunda etrafındaki prinayı ısıtıyor, tutuşturmaya başlıyordu. Henüz daha tutuşmamış ancak ısıdan nasibini almış pirina uçucu gazlarını serbest bırakınca kaçacak en kolay yolu arayan gaz ortadaki boşluğa doğru ilerliyor ve orada alevlerle karşılaşıyordu. Tamamı yanmasa bile rastgele yakılan bir sobada kaçıp gidecek gazın büyük bir kısmı ısıya dönüştürülebiliyordu. Bu yöntem ile hem epeyce yanıcı olan yağlı pirinanın yanma hızı kontrol altına alınmış hem de uçucu gazların bir kısmı yakalanıp yakılmış oluyordu.

 

 

Pirina'yı yeniden keşfetmek